Westerplatte

Półwysep Westerplatte dziś Pomnik Obrońców Wybrzeża Tablica w Kościele Mariackim w Gdańsku Latarnia na końcu mola na Westerplatte. Zdjęcie z lat 1890-1900. Wartownia nr 1 Wnętrze wartowni nr 1 Ruiny budynku koszar Ruiny budynku koszar "Nigdy Więcej Wojny" Gdansk Nowy Port – zdjęcie satelitarne Landsat Na zdjęciu zaznaczono m.in. teren Westerplatte (nr 1) Makieta Widok z góry

Westerplatte – półwysep w Gdańsku, przy ujściu Martwej Wisły. W latach 1926-39 Wojskowa Składnica Tranzytowa, której obrona we wrześniu 1939 stała się jednym z najbardziej znanych symboli polskiego oporu. Walczyła samotnie, jedynie źródła niemieckie podają o ataku żywych torped na stanowiska ostrzeliwujące Westerplatte z Nowego Portu

Westerplatte dziś: Podzielony jest na III części. W Parku głównym miejscem jest Pomnik Obrońców Wybrzeża. Ma on 25 metrów wysokości (nie licząc podstawy, którą jest 20-metrowy kopiec). Pomnik ten ma przypominać wyszczerbiony bagnet wbity w ziemię.

Historia

• w maju 1734 wylądował tu 2,5 tysięczny korpus interwencyjny francuski hrabiego Ludwika de Plélo (który sam tam zginął) próbujący przełamać oblężenie Gdańska przez Rosjan w czasie wojny o sukcesję polską.
• 14 marca 1924 – Rada Ligi Narodów przyznaje Polsce teren na półwyspie Westerplatte, u ujścia kanału portowego do morza, naprzeciw przedmieścia Nowy Port.
• 31 października 1925 – obszar na terenie Wolnego Miasta Gdańska na półwyspie Westerplatte zostaje oficjalnie przekazany w bezterminowe i bezpłatne użytkowanie Polsce.
• 7 grudnia 1925 – Liga Narodów przyznała Polsce prawo do utrzymania straży wojskowej na Westerplatte.
• 18 stycznia 1926 o godz. 14.00 przybył na trałowcu ORP Mewa pierwszy oddział i rozpoczął pełnienie służby wartowniczej
• 25 sierpnia 1939 – przybycie z rzekomo kurtuazyjną wizytą niemieckiego pancernika szkolnego Schleswig-Holstein do Gdańska (w rzeczywistości dobrze uzbrojonego okrętu przygotowanego do ataku na Westerplatte).
• 1-7 września 1939 – obrona pod dowództwem mjr. Henryka Sucharskiego, od 2 do 7 września dowodził zastępca kpt. Franciszek Dąbrowski
• 10 października 1939 – przewiezienie przez hitlerowców na Westerplatte polskich więźniów w celu uporządkowania terenu po walkach
• marzec 1940 formalne utworzenie na Westerplatte podobozu (Abteilung Aussenstelle) obozu koncentracyjnego w Stutthofie. Jego komendantami byli: SS-Hauptsturmführer Franz Christoffel, SS-Untersturmführer Paul Ehle i SS-Untersturmführer Kurt Mathesius.
• maj 1941 zakończenie prac rozbiórkowych na Westerplatte (rozebranie koszar) przez ostatnią grupę więźniów i rozwiązanie podobozu.
• wiosna 1946 – rozpoczęcie rozminowywania terenu na Westerplatte
• 1946 – na miejscu Wartowni nr 5 ustawiono krzyż i tablicę z nazwiskami poległych tworząc symboliczny cmentarz poległych
• 2 lipca 1962 – usunięcie krzyża i postawienie na jego miejscu czołgu T-34 z 1945
• 9 października 1966 – odsłonięcie Pomnika Obrońców Wybrzeża
• 12 czerwca 1987 – spotkanie papieża Jana Pawła II na Westerplatte z 38 westerplatczykami i młodzieżą

Komendanci

• kmdr ppor. Ignacy Szaniawski: 18 stycznia 1926 – 21 czerwca 1926
• kmdr ppor. Borys Mohuczy: 21 czerwca 1926 – 1 maja 1927
• kmdr ppor. Józef Czechowicz: 10 czerwca 1927 – 21 stycznia 1931
• kpt. Jan Lityński: 21 stycznia 1931 – 16 lipca 1934
• mjr Stefan Fabiszewski: 16 lipca 1934 – 3 grudnia 1938
• mjr Henryk Sucharski: 3 grudnia 1938 – 7 września 1939

Kampania wrześniowa

Westerplatte broniła przez 7 dni wzmocniona kompania (miała walczyć kilkanaście godzin). Atakowało około 3500 niemieckich żołnierzy wspartych ciężką artylerią (m.in. haubico-moździerze kalibru 220 mm), bombowcami nurkującymi Stukas oraz pancernikiem Schleswig-Holstein. Z Zatoki Gdańskiej niemieckie okręty ostrzelały teren Westerplatte, jednak Niemcy zrezygnowali z tego ognia, ponieważ pociski przelatywały teren walk.

Upowszechniany jest pogląd, jakoby obrona Westerplatte miała dla Polaków wielką wartość symboliczną, bez istotnego znaczenia militarnego. W rzeczywistości, załoga polska w liczbie ok. 180 żołnierzy wiązała walką nieprzerwanie przez 7 dni poważne siły hitlerowskie (piechota morska, SS-Heimwehr Danzig, oddziały wojsk lądowych) zadając im duże straty (ok. kilkuset poległych, przy stratach własnych 15 zabitych). Walką związano też kilka baterii artylerii polowej i haubic, eskadry lotnictwa nurkującego (ok. 40 samolotów), a przede wszystkim – ostrzeliwujący polską placówkę pancernik Schleswig-Holstein. Ten ostatni nie mógł być dzięki temu wykorzystany do likwidacji innych punktów obrony Wybrzeża we wrześniu 1939. [1]

Uzbrojenie obrońców

• armata polowa wz. 1902 kalibru 75 mm z 330 nabojami – zniszczona 1 września po wystrzeleniu 28 pocisków
• dwa działka przeciwpancerne wz.36 kalibru 37 mm z 400 nabojami – brały udział w udaremnieniu prób podpalenia Westerplatte za pomocą drezyny z benzyną
• cztery moździerze typy Brandt kalibru 81 mm z 860 pociskami – zniszczone w czasie nalotu 2 września po wystrzeleniu 104 pocisków
• 41 karabinów maszynowych z 130 000 (125 000) nabojami
  • 16 ckm
  • 17 rkm
  • 6 lkm
• 160 karabinów z 45 000 nabojami
• 40 pistoletów
• ok. 1000 granatów po ok. 560 zaczepnych i obronnych

W chwili kapitulacji pozostało ok. 10 000 naboi do karabinów maszynowych i karabinów.

Załoga

• 5 oficerów
• 3 chorążych
• 1 zbrojmistrz
• 7 urzędników cywilnych
• 18 pracowników kontraktowych
• 14 podoficerów zawodowych
• 27 podoficerów służby zasadniczej
• 7 podoficerów nadterminowych
• 2 matów zawodowych
• 1 mat nadterminowy
• 17 starszych legionistów i strzelców
• 102 legionistów i strzelców
• 1 zawiadowca stacji handlowej PKP Westerplatte

Razem: 205 osób.

W czasie walk poległo 15 osób, a jedna została zamordowana po poddaniu za niezdradzenie szyfrów, dalszych 8 nie przeżyło wojny. Żyje 4 obrońców (stan z 10 marca 2004).

Lista z nazwiskami osób będących członkami ostatniej załogi Westerplatte znajduje się w odrębnym artykule.

Lista poległych

• 1 września

1. st. strz. Konstanty Jezierski śmiertelnie ranny w głowę w kabinie bojowej Wartowni nr 3 od pocisku, który wpadł przez strzelnicę 2. st. sierż. Wojciech Najsarek ciężko ranny przy stacji PKP, odnaleziony przez Niemców, zmarł tego dnia w szpitalu mimo prób uratowania go 3. kpr. Andrzej Kowalczyk ciężko ranny, pozostawiony ok. 100 metrów od Wartowni nr 1, prawdopodobnie żywcem zasypany w leju po bombie podczas ostrzału artyleryjskiego 4. strz. Bronisław Uss ciężko ranny koło wartowni Schupo, odnaleziony przez Niemców, zmarł tego dnia na przedpolu Westerplatte mimo prób uratowania go

• 2 września

5. st. strz. Zygmunt Zięba ranny 1 września został śmiertelnie ranny od odłamka bomby w koszarach 6. strz. Władysław Jakubiak zginął od wybuchu bomby przed koszarami 7. plut. Adolf Petzelt zginął w wyniku uderzenia bomby 500 kg w Wartownię nr 5 8. kpr. Bronisław Perucki zginął w wyniku uderzenia bomby 500 kg w Wartownię nr 5 9. st. strz. Władysław Okraszewski zginął w wyniku uderzenia bomby 500 kg w Wartownię nr 5 10. st. strz. Antoni Piróg zginął w wyniku uderzenia bomby 500 kg w Wartownię nr 5 11. st. strz. Ignacy Zatorski zginął w wyniku uderzenia bomby 500 kg w Wartownię nr 5 12. st. Józef Kita zginął w wyniku uderzenia bomby 500 kg w Wartownię nr 5 Nigdy już nie uda się wyjaśnić, ilu naprawdę żołnierzy zginęło w Wartowni nr 5. Prawdopodobnie było to co najmniej 8 żołnierzy, maksymalnie 12 żołnierzy. 13. kpr. Jan Gębura zginął na dachu koszar, pilnując białej flagi 14. odnaleziony 8 września 1939 r. w grobie k. pl. "Elektrownia" NN rozstrzelany 2 września za bunt 15. odnaleziony 8 września 1939 r. w grobie k. pl. "Elektrownia" NN rozstrzelany 2 września za bunt 17. odnaleziony 8 września 1939 r. w grobie k. pl. "Elektrownia" NN rozstrzelany 2 września za bunt 18. odnaleziony 8 września 1939 r. w grobie k. pl. "Elektrownia" NN rozstrzelany 2 września za bunt

• 5 września

19. strz. Mieczysław Krzak zginął w wyniku pomyłki (wzięty za Niemca) od kuli kolegów w nocy k. placówki "Fort"

• 7 września

20. strz. Jan Czywil ciężko ranny w szyję i głowę w Wartowni nr 1, zmarł w niemieckim szpitalu wieczorem tego dnia

• zwłoki nieznanych polskich żołnierzy odnalezione w 1939-1940

21. odnaleziony w 1939 r. w grobie k. koszar NN zginął w niewyjaśnionych okolicznościach 22. odnaleziony w 1939 r. w grobie k. koszar NN zginął w niewyjaśnionych okolicznościach 23. odnaleziony w koszarach w 1940 r. NN zginął w niewyjaśnionych okolicznościach 24. odnaleziony w koszarach w 1940 r. NN zginął w niewyjaśnionych okolicznościach 25. (...) ???

Według zapisów z dziennika bojowego pancernika "Schleswig-Holstein" Polacy zaraz po kapitulacji podali swoje straty jako 15-20 zabitych. Porucznik Pająk w swojej relacji z 1945 r. podał, że straty polskie wyniosły 21 żołnierzy. Chorąży Gryczman w swojej relacji podał straty polskie jako 20 zabitych. Z ustalonego składu załogi WST los siedmiu żołnierzy jest nadal nieznany. Nie wiadomo, czy są to ci nieznani z nazwisk żołnierze, odnalezieni na terenie Westerplatte.

Nazwę Westerplatte noszą lub nosiły

• Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni im. Bohaterów Westerplatte
• 1 Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte
• Polski trałowiec ORP Czajka (seria "ptaszków") w Kriegsmarine (2 października? 1939 – 25 stycznia 1946?)
• Polski drobnicowiec
• III Liceum Ogólnokształcące w Gdańsku (im. Bohaterów Westerplatte)
• Gimnazjum nr 11 w Gdańsku (im. Obrońców Westerplatte)
• III Liceum Ogólnokształcące w Głogowie (im. Bohaterów Westerplatte)
• Szkoła Podstawowa nr 1 w Bielsku-Białej (im. Bohaterów Westerplatte)
• Szkoła Podstawowa nr 1 w Prudniku (im. Bohaterów Westerplatte)
• Szkoła Podstawowa nr 45 w Gdańsku (im. Bohaterów Westerplatte)
• Szkoła Podstawowa nr 2 w Myślenicach (im. Bohaterów Westerplatte)
• Szkoła Podstawowa nr 6 w Leńczach (im. Bohaterów Westerplatte)
• Szkoła Podstawowa nr 9 w Koninie (im. Bohaterów Westerplatte)
• I LO w Mrągowie (im. Obrońców Westerplatte)
• Szkoła Podstawowa nr 5 w Dzierżoniowie (im. Bohaterów Westerplatte) z oddziałami integracyjnymi
• Imię nosi kilkadziesiąt szkół. Część jest zrzeszonych w Klubie Szkół Westerplatte.
• Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte
• Obrońców Westerplatte, Westerplatte – wiele ulic w miastach Polski
• XIII Liceum Ogólnokształcące w Krakowie im. Obrońców Westerplatte
• Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte w Chobieni
• Szkoła Podstawowa im. Bohaterów Westerplatte w Kończycach Wielkich

harcerskie:

• Hufiec ZHP Gdańsk-Portowa im. Obrońców Westerplatte – organizator Zlotu Westerplatte i współorganizator corocznych uroczystości w dniu 1 września
• Hufiec ZHP Kielce-miasto im. Obrońców Westerplatte
• 29 Krakowska Drużyna Harcerska szczep "HURAGAN" im. Obrońców Westerplatte
• 58 Łódzka Wodna Drużyna Harcerska "RZEKA" im. Obrońców Westerplatte
• 41 Łódzka Drużyna Wędrownicza im. Obrońców Westerplatte
• 307 szczep Warszawskich Drużyn Harcerskich i Zuchowych im. Obrońców Westerplatte
• 77 Rudzka Drużyna Harcerska im. Bohaterów Westerplatte
• Szczep Ostoja im. Bohaterów Westerplatte

Wydawnictwa, publikacje, multimedia

• Film autorstwa Stanisława Różewicza z 1967
• Film dokumentalny wyprodukowany w Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi ze zlotu obrońców Westerplatte w 1988 w Gdańsku z udziałem 30 westerplatczyków
• książka Zbigniewa Flisowskiego Tu na Westerplatte, Warszawa, 1969
• książka Melchiora Wańkowicza Westerplatte, Warszawa, 1959
• Album Stanisławy Górnikiewicz
• Paradokumentalny komiks wojenny Westerplatte: Załoga śmierci Mariusza Wójtowicz-Podhorskiego i Krzysztofa Wyrzykowskiego
• Gra java

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.