Stalowa Wola

Stalowa Wola – miasto i gmina w północnej części województwa podkarpackiego, w widłach rzek Wisły i Sanu, w powiecie stalowowolskim.

Położenie, krajobraz

Stalowa Wola jest jednym z najmłodszych miast Polski, powstałym na gruntach wsi Pławo i jej przysiółków Chyłów i Swołów. Leży w Kotlinie Sandomierskiej, gdzie charakterystyczny pas równin nadrzecznych zwany jest potocznie Nadsaniem. Jest jednym z ważniejszych węzłów komunikacyjnych w regionie. Taka lokalizacja sprzyja jej rozwojowi, węzeł kolejowy w Stalowej Woli-Rozwadowie posiada bezpośrednie połączenie z Przemyślem, Krakowem, Lublinem, Warszawą, Poznaniem i Bydgoszczą, miastami GOP, Wrocławiem i Tarnobrzegiem.

Stalowa Wola jest punktem początkowym dwóch szlaków rowerowych:

• niebieskiego szlaku rowerowego do wsi Wrzawy przez Bojanów, prowadzący przez Puszczę Sandomierską;
• zielonego szlaku rowerowego do wsi Wrzawy przez Pysznicę, Szwedy, Lipę, Zaklików, prowadzący przez zachodnią część rezerwatu Lasów Janowskich;

Przez miasto przebiegają szlaki komunikacyjne:

• droga krajowa 77 Lipnik-Stalowa Wola-Przemyśl (obecnie przebudowywana na dwujezdniową obwodnicę miejską)
• linia kolejowa Lublin-Stalowa Wola-Przeworsk.

Przez miasto przebiega również trasa nr IX (tarnobrzesko-niżańska) szlaku architektury drewnianej obejmująca kościół pw. św. Floriana.

Niedaleko Stalowej Woli, na terenie powiatu, znajdują się trzy rezerwaty przyrody:

• Rezerwat przyrody Imielty Ług, gdzie znajdują się charakterystyczne dla Puszczy Solskiej obszary rozległych bagien, zarastających zbiorników.
• Rezerwat przyrody Pniów (Jezioro Pniów) o pow. 1,72 ha z największymi skupiskami kotewki - jadalnego orzecha wodnego.
• Rezerwat przyrody Jastkowice o pow. 45,68 ha. Został on utworzony w celu ochrony fragmentu dawnej Puszczy Sandomierskiej. Rośnie tu wiele gatunków drzew, takich jak: jodła, świerk, grab, sosna, buk, olcha, jawor, brzoza. Interesujące jest też runo leśne. Spotkać tu można m.in. czerniec groszkowy, czosnek niedźwiedzi, żywiec gruczołowaty.

Historia

Ulice miasta - skrzyżowanie ul. Mickiewicza i Staszica (ciąg drogi krajowej 77)

Pierwsze historyczne wzmianki na temat wsi Pławo, terenie której powstało miasto, pochodzą z I poł. XV wieku. W pobliskim Przyszowie znajdował się dwór łowiecki króla Władysława Jagiełły, zbudowany przed 1358 rokiem przez Kazimierza Wielkiego. W końcu XV wieku Pławo było wsią królewską. Osiadła ludność trudniła się łowiectwem, wyrębem drzew, bartnictwem i uprawą roli. W czasie "potopu" szwedzkiego w roku 1656, widły Wisły i Sanu stały się miejscem bitwy wojsk hetmana Stefana Czarnieckiego z wojskami króla Karola Gustawa.

W czasie I rozbioru Polski w 1772 r. królewska wieś Pławo weszła w skład kameralnego dominium Nisko, należącego do skarbu austriackiego. W latach 1837-1867 dobra te stanowiły prywatną własność baronów Richenbachów. Następnie przeszły w ręce magnackiej rodziny Resinger. Podczas I wojny światowej dobra zostały sprzedane obszarnikowi Maksymilianowi Francke.

Przełomowym momentem dla mieszkańców Pława było zatwierdzenie w 1937 roku planu Centralnego Okręgu Przemysłowego i budowa od 1938 roku Zakładów Południowych na terenach wsi. Głównym inicjatorem planu i autorem programu był ówczesny wicepremier i minister skarbu, budowniczy Gdyni, Eugeniusz Kwiatkowski. Przed wybuchem II wojny światowej powstała część zakładów oraz osiedla przyfabryczne nazwane Stalowa Wola. Nazwa miasta pochodzi od słów ówczesnego ministra spraw wojskowych, gen. Tadeusza Kasprzyckiego, który o planie budowy COP-u mówił, że jest to stalowa wola narodu polskiego wybicia się na nowoczesność[1].

W latach okupacji w osiedlu i hucie działał ruch oporu oraz AK (Okręg Rozwadów). Za udział w konspiracji zginęło wielu mieszkańców.Masowo wywożono tu więźniów z Zamku z Rzeszowa na miejsca publicznych straceń, np.: w Charzewicach i tak rozstrzelano 20 osób w październiku 1943 r. W sierpniu 1944 r. do Stalowej Woli wkroczyli Rosjanie i rozpoczęły się represje stosowane przez NKWD. W dniu 1 kwietnia 1945 r. Stalowa Wola otrzymała prawa miejskie.

W 1953 roku miasto zostało wydzielone jako odrębny powiat miejski. W 1973 przyłączono do niego Rozwadów, a w 1977 - Charzewice. W latach powojennych rozpoczął się dynamiczny rozwój miasta. Powstały nowe osiedla, ulice, budynki użyteczności publicznej, wiele zakładów przemysłowych i usługowych, szkoły podstawowe, średnie i wyższe, baza kulturalna i sportowa.

Rozwój miasta był nierozerwalnie związany z Zakładami Południowymi, które w 1948 r. otrzymały nazwę Huty Stalowa Wola. Przez wiele lat huta była kombinatem obejmującym szereg zakładów, położonych również w innych miastach. Były to m.in.: Fabryka Maszyn w Radomsku, Fabryka Maszyn w Leżajsku, Fabryka Maszyn w Strzyżowie, Zakład Maszyn Budowlanych w Lubaczowie, Zakład Projektowania i Realizacji Inwestycji i Remontów Budowlanych w Stalowej Woli, Zakład Projektowo-Technologiczny w Stalowej Woli, Odlewnia Żeliwa w Koluszkach. Kombinat zatrudniał w szczytowym okresie w zakładzie macierzystym i szeregu filii zamiejscowych około 35 tys. pracowników. Po zmianie ustroju polityczno-gospodarczego kraju dalsze istnienie i rozwój huty wymagały równoczesnego dokonania prywatyzacji, przeprowadzenia zmian organizacyjnych oraz utworzenia spółek z udziałem kapitału prywatnego. 15 lipca 1991 roku nastąpiło przekształcenie HSW Kombinatu Przemysłowego w HSW Spółkę Akcyjną. Huta Stalowa Wola S.A. specjalizuje się w produkcji i eksporcie maszyn budowlanych, maszyn do prac drogowych i ziemnych. Jest miejscem pracy dla kilku tysięcy mieszkańców miasta i okolic.

Drugim co do wielkości zakładem powstającym w Stalowej Woli w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego była Elektrownia Stalowa Wola. Początkowo Elektrownia dostarczała energię elektryczną na potrzeby Huty, później w wyniku rozbudowy i modernizacji stała się podstawowym dostawcą energii cieplnej dla przemysłu i okolicznych miast. Przez wiele lat Elektrownia Stalowa Wola funkcjonowała w ramach Zakładów Energetycznych Okręgu Wschodniego, tzw. Ozet od skrótu Okręgowy Zakład Energetyczny Tarnów, od 1989 roku stała się samodzielnym przedsiębiorstwem państwowym, zaś od 1 października 1996 roku działa jako spółka akcyjna.

W ciągu 60 lat Stalowa Wola z małego przyfabrycznego osiedla urosła do rozmiarów dużego miasta, dziś trzeciego pod względem ludności w województwie podkarpackim. Jest od 1 stycznia 1999 również miastem powiatowym. W skład powiatu wchodzą gminy: Bojanów, Pysznica, Radomyśl nad Sanem, Stalowa Wola, Zaklików i Zaleszany. Na terenie o łącznej powierzchni 834 km² zamieszkuje ok. 115 tys. osób.

Zabytki

• Zespół klasztorny OO Kapucynów w Rozwadowie (dzielnica Stalowej Woli)
• Kościół parafialny św. Floriana i drewniana dzwonnica
• Kościół parafialny Matki Bożej Szkaplerznej
• Cmentarz parafialny w dzielnicy Rozwadów
• Zamek Lubomirskich w Rozwadowie (dzisiejsze Muzeum Regionalne)
• Synagoga w Stalowej Woli

Sport i rekreacja

• Zakładowy Klub Sportowy "Stal Stalowa Wola" (koszykówka mężczyzn i kobiet oraz piłka nożna)
• Katolicki Klub Sportowy Victoria Stalowa Wola (lekkoatletyka)
• Aeroklub Stalowowolski

Komunikacja

• W samym mieście można skorzystać z linii Zakładu Miejskiej Komunikacji Samochodowej. Obejmuje ona miasto Stalowa Wola, Nisko oraz najbliższe wsie.
• W podróże dalekobieżne można udać się Polskimi Kolejami Państwowymi. Bezpośrednie połączenia z Lublinem, Warszawą, Krakowem, Katowicami, Wrocławiem, Rzeszowem, Przemyślem, Odessą na Ukrainie (kursuje po ogłoszeniu), a latem także z Trójmiastem oraz Helem. Pociągi w większości zatrzymują się na stacjach Stalowa Wola Południe, Stalowa Wola, Stalowa Wola Centrum oraz Stalowa Wola Rozwadów.
• Także PKS-em w Stalowej Woli możemy wyruszyć do większości najważniejszych miast w Polsce, ale również na trasy międzynarodowe (Biuro Podróży "Komfort" PKS).

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.