Białogard

Białogard (pom. Biôłogard, niem. Belgard) - to miasto i gmina w województwie zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim. Członek Nowej Hanzy. Od 5 sierpnia 2007 r. posiada flagę europejską.

Położone jest na Równinie Białogardzkiej nad rzekami Parsętą i Leśnicą. Niewielki ośrodek przemysłu elektronicznego, metalowego, przetwórstwa tworzyw sztucznych, spożywczego. Duży magazyn zbożowy, węzeł kolejowy, ośrodek handlowy.

Nazwa

Nazwa notowana była wielokrotnie w czasie średniowiecza. Notuje go pod rokiem 1124 Żywot Ottona, biskupa bramberskiego, jako Belgrod. W kronice Galla Anonima pojawia się jako civitas Albam. W innych dokumentach historycznych nazwa notowana jest jako Belegarde (1159, 1176), Belegarda (1194), Belgard (1229). Końcówka -gard jest pozostałością północnopolskiej formy będącej odpowiednikiem ogólnopolskiej -gród. 

Historia

Siedziba władz miasta

Pierwsze wzmianki historyczne u Galla Anonima - miasto królewskie i znakomite, zwane Białym (Urbus regia et egregia. Alba nomine). Zdobyte dwukrotnie w 1102 i 1107 roku przez Bolesława III Krzywoustego. W 1124 roku przez kilka dni przebywał w grodzie biskup Otto z Bambergu. 2 sierpnia 1299 roku książę Bogusław IV nadał miastu przywilej lokacyjny wg formuły prawa lubeckiego. Na XIV wiek przypada wzrost znaczenia miasta w życiu gospodarczym Pomorza Zachodniego. W roku 1307 nadano miastu prawo składu na wszystkie towary. W roku 1315 książę Warcisław IV przenosi z Anklam do Białogardu rezydencję książęcą. Od roku 1386 Białogard przynależy do Związku Hanzeatyckiego. W wieku XV i XVI Białogard dzieli zmienne losy Pomorza Zachodniego, związane z rywalizacją książąt pomorskich z Brandenburgią. W roku 1469 ma miejsce zatarg między Białogardem i Świdwinem, który przeszedł do historii jako tzw. wojna o krowę. Upadek znaczenia miasta związany jest z okresem wojny trzydziestoletniej, kiedy to liczba ludności spadła o dwie trzecie, a miasto popada w długi z powodu konieczności utrzymywania garnizonów wojsk Cesarskich i Szwedzkich. Od roku 1648 Białogard wszedł w posiadanie Brandenburgii. Od wieku XIX następuje rozwój przemysłu, głównie przetwórczego opartego na miejscowych produktach i surowcach rolno-leśnych. W połowie XIX wieku Białogard otrzymuje połączenie kolejowe ze Szczecinem, Koszalinem i Kołobrzegiem (1859) oraz Szczecinkiem (1878). W 1911 roku uruchomiono dwie linie kolei wąskotorowej: Białogard-Bobolice oraz Białogard-Rarwino (Białogardzka Kolej Dojazdowa). Tym samym Białogard stał się jednym z najważniejszych węzłów kolejowych Pomorza Zachodniego.

Od 1714 roku Białogard był miastem garnizonowym. W latach 1900…1901 wybudowano nowe koszary (ul. Kołobrzeska). Następne koszary oraz szpital wojskowy powstały w drugiej połowie lat 30. XX wieku. W 1939 roku stacjonowały tu pułki zmechanizowane 32 dywizji, której sztab zlokalizowany był w Koszalinie. W okresie II wojny światowej na terenie miasta i w jego okolicach zlokalizowano kilka obozów dla robotników przymusowych i jeńców wojennych. Białogard został zdobyty w dniu 5 marca 1945 roku przez oddziały radzieckie 19 Armii, 1 Armii Pancernej, 2 Samodzielnego Korpusu Kawalerii Gwardii oraz 1 Armii Wojska Polskiego.

Po wojnie Białogard został siedzibą powiatu (obwodu), obejmującego swoim zasięgiem tereny przedwojennego powiatu białogardzkiego i powiatu świdwińskiego. W 1954 roku utworzono powiat świdwiński, a do powiatu białogardzkiego przyłączono w 1958 roku miasto i gminę Karlino (odłączone z powiatu kołobrzeskiego). W latach 50 i 60 XX wieku, m.in. w następstwie braku ujęcia w tzw. planie sześcioletnim, nastąpił regres przemysłu, który rozwijał się tylko przez rozbudowę i modernizację istniejących zakładów. W latach 70. ubiegłego stulecia Białogard był znaczącym ośrodkiem przemysłu elektronicznego (filia Warszawskich Zakładów Radiowych Rawar, przekształcona następnie w nowy zakład Unitra-Eltra); firma pod nazwą Unicon funkcjonuje do dziś, choć w znacznie ograniczonym zakresie – jak dawniej zajmuje oryginalne zabudowania po dawnej elektrowni miejskiej.

Do lat 90. (ostatnia jednostka opuściła miasto 24 czerwca 1992 roku) stacjonowały tu 3 znaczne zgrupowania jednostek Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej – obecnie dawne koszary są wyremontowane i zagospodarowane (mieszkania, szkoły, urzędy, firmy).

Zabytki, ciekawostki

Kościół w 1900 Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny

• dawna brama miejska Wysoka zw. Połczyńską,
• kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny z początku XIV wieku,
• znaczne fragmenty murów obronnych,
• odrestaurowany ratusz z charakterystyczną wieżyczką wraz z odbudowanym rynkiem (pl. Wolności) z fontanną i ekspozycją pozostałości po dawnych ratuszach,
• ruiny młyna z drewnianymi zewnętrznymi podestami,
• dawna wieża ciśnień z 1921r.,
• ciekawe przykłady domów mieszkalnych z przełomu XIX i XX wieku,
• niewielki cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej z pomnikiem,
• 10 marketów,
• w okolicy Białogardu, niedaleko wsi Podborsko znajdowała się jednostka wojskowa Armii Radzieckiej na terenie której przechowywana była broń nuklearna,
• liczna populacja gawronów.

Komunikacja

Komunikacja miejska

W Białogardzie działa komunikacja autobusowa prowadzona przez Zakład Komunikacji Miejskiej Białogard. Trzy linie wiodą od osiedla Kołobrzeskiego w kierunku ul. Połczyńskiej (nr 1), ul. Chopina i Zwycięstwa (nr 2) oraz w kierunku Pękanina (nr 3).

Połączenia kolejowe

Białogard jest ważnym węzłem kolejowym na Pomorzu środkowym . Przez miasto przebiegają dwie linie kolejowe

• linia kolejowa nr 202 Gdańsk → Stargard Szczeciński
• linia kolejowa nr 404 Piła → Kołobrzeg

Do lat 90. XX w. Białogard był także stacją końcową dla dwóch linii kolejki wąskotorowej (tzw. Białogardzka Kolej Dojazdowa), która obecnie nie funkcjonuje.

• linia kolejowa nr 382 Białogard → Świelino
• linia kolejowa nr 387 Białogard → Rarwino

Połączenia drogowe

Przez miasto przebiegają

• droga wojewódzka nr 163 Kołobrzeg – Wałcz
• droga wojewódzka nr 166 łącznik do krajowej drogi nr 6 E26 w kierunku Koszalina.

Sport

W kompleksie rekreacyjno-wypoczynkowym istnieje stosunkowo niedawno odnowiony stadion oraz klub sportowy z wieloma sekcjami. W lecie działają baseny miejskie.

• Klub sportowy UKS Herkules Białogard, zajęcia dla młodych koszykarzy i koszykarek
• Hala sportowa przy LO
• Baseny miejskie
• Sekcja podnoszenia ciężarów
• Sekcja zapasów
• Klub piłkarski "Iskra"

Artykuł pochodzi z polskiej wikipedii.